Psylocybina i depresja

Depresja dotyka około 280 milionów osób na całym świecie, co czyni ją poważnym problemem zdrowia publicznego (1). Objawy opisane w Podręczniku diagnostycznym i statystycznym zaburzeń psychicznych obejmują smutek, zaburzenia snu, zmiany apetytu i poziomu energii, myśli samobójcze, anhedonię oraz zmniejszone zainteresowanie otoczeniem (2). Połączenie psychoterapii i leków przeciwdepresyjnych wydaje się najskuteczniejszym sposobem łagodzenia tych objawów (3). Mimo to większość tych terapii farmakologicznych cechuje się niską skutecznością i niskim odsetkiem odpowiedzi na leczenie, a także występowaniem niepożądanych działań ubocznych, takich jak uczucie otępienia emocjonalnego i utrata poczucia więzi, trudności seksualne, osłabienie pozytywnych emocji czy przyrost masy ciała (4), przy czym pierwsze pozytywne reakcje pojawiają się dopiero po kilku tygodniach (5).

Depresja oporna na leczenie (TRD) nie ma powszechnie przyjętej definicji, ale Nierenberg i Amsterdam (1990) określają ją jako stan, w którym nie powiodły się co najmniej dwie standardowe terapie (6). Wraz ze wzrostem rozpowszechnienia zaburzeń psychicznych i ograniczeniami leczenia konwencjonalnego badacze od lat pięćdziesiątych XX wieku analizują potencjał psychodelików. Substancje te wydają się odpowiadać na niektóre wyzwania związane z tradycyjnymi lekami przeciwdepresyjnymi.

Po pierwsze, psychodeliki wywołują zwykle mniej działań niepożądanych, a te, które występują, są bardziej przejściowe – jak nudności, nadciśnienie i przyspieszone tętno; zazwyczaj są dobrze tolerowane i rzadko utrzymują się dłużej niż działanie samej substancji. Ponadto, podczas gdy leki przeciwdepresyjne zwykle wymagają długotrwałego stosowania, aby przyniosły efekt terapeutyczny, terapia wspomagana psychodelikami przyniosła pozytywne rezultaty już po kilku sesjach (7).

Podobnie psychodeliki wydają się wspierać neuroplastyczność – zdolność układu nerwowego do przebudowy i dostosowywania się do zmian w otoczeniu – proces kluczowy dla uczenia się i pamięci (8). Ta neuroplastyczność może przyczyniać się do istotnej poprawy u osób z różnymi zaburzeniami psychicznymi.

W tym kontekście, w połączeniu z psychoterapią, psychodeliki są obiecujące w leczeniu depresji, lęku, uzależnień i zespołu stresu pourazowego (PTSD) (9).

Wśród psychodelików serotoninergicznych – takich jak psylocybina, LSD i DMT – wyróżnia się psylocybina, naturalna tryptamina występująca w niektórych gatunkach grzybów (10). Badania wskazują, że jej skuteczność w redukcji objawów depresyjnych jest porównywalna ze skutecznością escitalopramu, powszechnie przepisywanego leku przeciwdepresyjnego (3). Psylocybina oddziałuje na receptory serotoninowe, zmieniając dynamikę pracy mózgu i łączność funkcjonalną (11), a także wywołuje zaburzenia wzrokowe i słuchowe, zmiany świadomości oraz zmiany w postrzeganiu siebie, czasu i otoczenia (3). Psylocybina ma niski profil toksyczności, minimalne działania niepożądane i niski potencjał nadużywania, co czyni ją jednym z najbezpieczniejszych badanych psychodelików (11). Ponadto wydaje się, że psylocybina wywołuje doświadczenia mistyczne, które można zdefiniować jako „utratę granic ego oraz głębokie poczucie osobistego sensu i duchowego znaczenia” (3). Wykazano, że występowanie tego typu doświadczeń wiąże się z pozytywnymi zmianami w dłuższej perspektywie, takimi jak większa otwartość i poprawa objawów depresyjnych (12).

Inną tryptaminą o odmiennym profilu farmakologicznym, której badania są wciąż na wczesnym etapie, jest 5-MeO-DMT i badania nad jej zastosowaniem w depresji.

Terapia wspomagana psylocybiną

Większość badań klinicznych z wykorzystaniem terapii wspomaganej psychodelikami opiera się na tym samym modelu: kilka sesji przygotowawczych, po których następują sesje z podaniem substancji, a całość kończy integracja. Według The Yale Manual for Psilocybin-assisted Therapy of Depression (13) pierwsze sesje przygotowawcze służą nawiązaniu relacji terapeutycznej z uczestnikami, poznaniu ich wywiadu oraz edukacji na temat procesu psychodelicznego. Terapeuci omawiają także oczekiwania wobec sesji z podaniem substancji, przedstawiają praktyczne szczegóły, takie jak czas trwania sesji i muzyka, wyznaczają granice interakcji i rozmawiają o protokołach bezpieczeństwa. Sesje z podaniem substancji trwają zazwyczaj 8 godzin i odbywają się w starannie przygotowanym, wspierającym otoczeniu, które sprzyja skupieniu na wnętrzu i eksploracji emocji. Terapeuci tworzą ciepłą, przyjazną przestrzeń, z muzyką i opaskami na oczy, zachowując postawę niedyrektywną oraz, w miarę potrzeby, oferując wsparcie i techniki uziemiające. Uczestników zachęca się, aby podchodzili do swoich doświadczeń z otwartością i ciekawością, także gdy mierzą się z trudnymi emocjami. Protokoły bezpieczeństwa zapewniają dobrostan fizyczny i emocjonalny, dzięki czemu sesja może sprzyjać głębokiemu wglądowi i zmianie perspektywy. Wreszcie sesje integracyjne kładą nacisk na refleksję nad doświadczeniem uczestnika i na wykorzystanie zdobytych spostrzeżeń oraz zachęcają do przyjmowania zachowań, których celem jest przezwyciężenie depresji.

Skuteczność

Liczne badania podkreślają szybkie i trwałe działanie psylocybiny na objawy depresyjne. Dawood Hristova i Pérez-Jover (2023) oraz Johnson i Griffiths (2017) odnotowali zmniejszenie nasilenia objawów depresji i lęku, w niektórych przypadkach już dzień po podaniu, przy czym efekty utrzymywały się w czasie (7, 14). Griffiths et al. (2016) wykazali poprawę jakości życia, poczucia sensu życia i akceptacji śmierci wśród pacjentów z nowotworem zagrażającym życiu (15). Ponadto Griffiths et al. (2006) opisali istotne pozytywne zmiany w postawach i zachowaniach osób, które doświadczyły mistycznych przeżyć wywołanych psylocybiną (16).

W porównaniu z terapią wspomaganą ketaminą zarówno psylocybina, jak i ketamina oferują szybkie i transformujące podejście do leczenia depresji, oddziałując na neuroplastyczność i zmieniając obwody neuronalne (17). Ketamina wywołuje jednak szybsze działanie przeciwdepresyjne, często przynosząc ulgę w ciągu kilku godzin, co czyni ją szczególnie skuteczną w stanach ostrych, takich jak ciężkie epizody depresyjne i myśli samobójcze. Ponadto krótszy czas działania ketaminy, który zwykle wynosi od 45 minut do 1 godziny, sprawia, że łatwiej ją stosować w warunkach klinicznych, gdzie jest włączana w tradycyjną opiekę psychiatryczną (18).

Badania te podkreśliły znaczenie wspierającej relacji terapeutycznej oraz kontrolowanego, komfortowego otoczenia dla zapewnienia pozytywnych wyników.

Podsumowanie

Terapia wspomagana psychodelikami stanowi zmianę paradygmatu w leczeniu depresji, szczególnie u osób, które nie reagują na tradycyjne interwencje farmakologiczne (9). Psylocybina jest obecnie w trakcie badań III fazy w kierunku depresji opornej na leczenie, co przybliża nas do przełomu w medycynie (19).

Choć terapia wspomagana psylocybiną nie jest jeszcze legalnie dostępna w Clínica Synaptica, nasze zaangażowanie w badania sprawia, że pozostajemy w czołówce innowacyjnych metod leczenia w obszarze zdrowia psychicznego.

Bibliografia

1. World Health Organization (WHO). Depressive disorder (depression). Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/depression [Accessed 2024 Nov 21].

2. American Psychiatric Association. Diagnostic and statistical manual of mental disorders. 5th ed. Washington, DC: American Psychiatric Publishing; 2013.
3. Copa D, Erritzoe D, Giribaldi B, Nutt D, Carhart-Harris R, Tagliazucchi E. Predicting the outcome of psilocybin treatment for depression from baseline fMRI functional connectivity. J Affect Disord. 2024;353:60–9.
4. Read J, Williams J. Adverse effects of antidepressants reported by a large international cohort: emotional blunting, suicidality, and withdrawal effects. Curr Drug Saf. 2018;13(3):176-86.
5. Davis AK, Barrett FS, May DG, et al. Effects of psilocybin-assisted therapy on major depressive disorder: A randomized clinical trial. JAMA Psychiatry. 2021;78(5):481–9.
6. Nierenberg AA, Amsterdam JD. Treatment-resistant depression: definition and treatment approaches. J Clin Psychiatry. 1990;51(Suppl):39–50.
7. Kwonmok K, Kopra EI, Cleare AJ, Rucker JJ. Psychedelic therapy for depressive symptoms: A systematic review and meta-analysis. J Affect Disord. 2023;322:194-204. doi:10.1016/j.jad.2022.09.168.
8. Calder AE, Hasler G. Towards an understanding of psychedelic-induced neuroplasticity. Neuropsychopharmacology. 2023;48(1):104-112
9. Andrews T, Wright K. The frontiers of new psychedelic therapies: A survey of sociological themes and issues. Sociol Compass. 2022;16(2):e12959.
10. Dawood Hristova JJ, Pérez-Jover V. Psychotherapy with psilocybin for depression: Systematic review. Behav Sci. 2023;13(4):297.
11. Lowe H, Toyang N, Steele B, Valentine H, Grant J, Ali A, et al. The therapeutic potential of psilocybin. Molecules. 2021;26(10):2948.
12. Roseman L, Nutt DJ, Carhart-Harris RL. Quality of acute psychedelic experience predicts therapeutic efficacy of psilocybin for treatment-resistant depression. Front Pharmacol. 2018;8:974.
13. Guss, J., Krause, R., & Sloshower, J. (2020). The Yale manual for psilocybin-assisted therapy of depression (using acceptance and commitment therapy as a therapeutic frame)

14. Johnson MW, Griffiths RR. Potential therapeutic effects of psilocybin. Neurotherapeutics. 2017;14:734–40.
15. Griffiths RR, Johnson MW, Carducci MA, Brandt AL, Richards WA, Richards BD, et al. Psilocybin produces substantial and sustained decreases in depression and anxiety in patients with life-threatening cancer: A randomized double-blind trial. J Psychopharmacol. 2016;30(12):1181–97.
16. Griffiths RR, Richards WA, McCann U, Jesse R. Psilocybin can occasion mystical-type experiences having substantial and sustained personal meaning and spiritual significance. Psychopharmacology. 2006;187(3):268–83.
17. Psiuk D, Nowak EM, Dycha N, Łopuszańska U, Kurzepa J, Samardakiewicz M. Esketamine and Psilocybin—The Comparison of Two Mind-Altering Agents in Depression Treatment: Systematic Review. Int J Mol Sci. 2022;23(19):11450. doi:10.3390/ijms231911450
18. Wolfson P, Vaid G. Ketamine-assisted psychotherapy, psychedelic methodologies, and the impregnable value of the subjective—a new and evolving approach. Front Psychiatry. 2024;15:1209419. doi:10.3389/fpsyt.2024.1209419
19. Rucker JJ. Psilocybin therapy for depression. A good trip? J Ment Health. 2023;32(1)