W świecie, który pędzi coraz szybciej, zaburzenia lękowe są coraz powszechniejsze i w istotny sposób wpływają na jakość naszego życia, relacje społeczne oraz rozwój osobisty i zawodowy. Leczenie zazwyczaj łączy interwencję psychologiczną i farmakologiczną, a nauka technik radzenia sobie ze stresem jest jego nieodzowną częścią.
Pojawiają się też nowe dowody dotyczące zastosowania psychoterapii wspomaganej ketaminą w leczeniu lęku. Standardowe leczenie farmakologiczne, takie jak SSRI i benzodiazepiny, wykazuje ograniczoną skuteczność i może powodować działania niepożądane, takie jak sedacja i uzależnienie (Kolovos i in., 2017). Potrzebne są nowe podejścia do leczenia lęku i związanych z nim zaburzeń, które zwykle cechuje nieustanne, niekontrolowane zamartwianie się. Ketamina, lek tradycyjnie stosowany jako środek znieczulający, należy do psychodelików, które w ostatnim czasie badano pod kątem łagodzenia lęku i związanych z nim zaburzeń.
Krótki przegląd mechanizmów działania
Przewlekły lub oporny na leczenie lęk może uszkadzać receptory glutaminianu w hipokampie i prowadzić do zmniejszenia liczby neuronów w korze przedczołowej, co skutkuje zaburzeniami nastroju i myślenia. Leki blokujące receptory NMDA mogą pomagać przywrócić funkcję hipokampa poprzez zmniejszenie jego aktywności, co wykazano w badaniach na zwierzętach. Ketamina, która blokuje receptory NMDA w hamujących neuronach GABA, zwiększa uwalnianie glutaminianu (Trullas i Skolnick, 1990). Ten dodatkowy glutaminian aktywuje receptory AMPA, które nasilają aktywność BDNF i mTORC1 – kluczowych cząsteczek sprzyjających wzrostowi i elastyczności komórek mózgowych. W ostatnich badaniach analizowano również, w jaki sposób metabolity ketaminy przyczyniają się do jej działania przeciwdepresyjnego (Highland i in., 2021).
Ketamina w lęku społecznym
W badaniu z 2018 roku (Taylor i in., 2018) przetestowano ketaminę u 18 dorosłych z zaburzeniem lęku społecznego (SAD). Otrzymali oni niską dawkę ketaminy dożylnie (0,5 mg/kg przez 40 minut) lub placebo. Wyniki? Ketamina zmniejszała lęk w istotnie większym stopniu niż placebo, według skali klinicznej (LSAS), a efekty utrzymywały się do dwóch tygodni. Około 1 na 3 osoby doświadczyła wyraźnej poprawy, w porównaniu z żadną z osób, które otrzymały placebo. Choć badanie jest niewielkie, pokazuje obiecujące wyniki w zakresie stosowania ketaminy w leczeniu SAD. Należy zaznaczyć, że ketaminę podawano bez towarzyszenia terapeutycznego, a prawdopodobnie wyniki byłyby lepsze przy takim połączeniu, ponieważ pozwoliłoby ono wykorzystać głębokie zmiany na poziomie „ja” i percepcji, jakie może przynieść ketamina, do utrwalenia i zakotwiczenia potencjalnych zmian w zachowaniu, które łagodzą lęk.
Przy lęku trudnym do leczenia
Przegląd z 2022 roku (Tully i in., 2022) objął 18 badań z udziałem ponad 500 osób cierpiących na uporczywy lęk, w tym uogólnione zaburzenie lękowe (GAD) i SAD, często współwystępujące z depresją. Ketamina, podawana dożylnie, w iniekcjach lub w tabletkach, zmniejszała lęk w ciągu kilku godzin, a korzyści utrzymywały się do tygodnia. Na przykład w jednym badaniu stwierdzono, że cotygodniowe iniekcje obniżały poziom lęku przez kilka dni. Ketamina działa, wyciszając nadmiernie aktywne sygnały w mózgu, ale jej efekty z czasem słabną, dlatego na początku potrzebne są powtarzane dawki, a proces integracji psychoterapeutycznej może pomóc utrwalić zmiany.
Wyniki w rzeczywistych warunkach
Badanie z 2023 roku (Hietamies i in., 2023) objęło obserwacją ponad 2700 pacjentów w klinikach amerykańskich, którzy otrzymywali dożylną terapię ketaminą (KIT). Spośród nich ponad 800 uczestników oceniano w trakcie trwających sesji. KIT istotnie zmniejszyła objawy lęku i depresji, a wielu pacjentów czuło się lepiej przez rok. Co zaskakujące, u 80% pacjentów z myślami samobójczymi nastąpiła poprawa, a u około 50% myśli te całkowicie ustąpiły. W porównaniu z osobami przyjmującymi standardowe leki przeciwdepresyjne pacjenci otrzymujący KIT szybciej dochodzili do siebie zarówno po depresji, jak i po lęku.
Co to oznacza dla Ciebie
Ketamina przynosi szybką ulgę w ciężkich przypadkach lęku, zwłaszcza gdy inne metody leczenia zawodzą. Bada się też jej rolę w lęku egzystencjalnym, który może towarzyszyć ciężkim chorobom. Nie jest panaceum: w Clínica Synaptica uważamy, że dobre towarzyszenie psychoterapeutyczne jest zasadniczą częścią tego procesu – pomaga lepiej zrozumieć przyczyny i skutki lęku w życiu codziennym oraz wzmacniać i pogłębiać zmianę. W miarę postępu badań staramy się wyznaczać złoty standard opieki dla każdej osoby, która jej potrzebuje.
Bibliografia
Highland JN, Zanos P, Riggs LM, et al. Hydroxynorketamines: pharmacology and potential therapeutic applications. Pharmacol Rev. 2021;73(2):763-791.
Kolovos, S., van Tulder, M.W., Cuijpers, P., Prigent, A., Chevreul, K., Riper, H., Bosmans, J.E., 2017. The effect of treatment as usual on major depressive disorder: A meta-analysis. J. Affect. Disord. 210, 72–81. doi:10.1016/j.jad.2016.12.013
Taylor JH, Landeros-Weisenberger A, Coughlin C, Mulqueen J, Johnson JA, Gabriel D, Reed MO, Jakubovski E, Bloch MH. Ketamine for Social Anxiety Disorder: A Randomized, Placebo-Controlled Crossover Trial. Neuropsychopharmacology. 2018 Jan;43(2):325-333. doi: 10.1038/npp.2017.194. Epub 2017 Aug 29. PMID: 28849779; PMCID: PMC5729569.
Trullas R, Skolnick P. Functional antagonists at the NMDA receptor complex exhibit antidepressant actions. Eur J Pharmacol. 1990;185(1): 1-10. doi:10.1016/0014-2999(90)90204-J
Tully JL, Dahlén AD, Haggarty CJ, Schiöth HB, Brooks S. Ketamine treatment for refractory anxiety: A systematic review. Br J Clin Pharmacol. 2022 Oct;88(10):4412-4426. doi: 10.1111/bcp.15374. Epub 2022 May 20. PMID: 35510346; PMCID: PMC9540337.
Tuuli M. Hietamies, L. Alison McInnes, Andrew J. Klise, Matthew J. Worley, Jimmy J. Qian, Leanne M. Williams, Boris D. Heifets, Steven P. Levine (2023). The effects of ketamine on symptoms of depression and anxiety in real-world care settings: A retrospective controlled analysis, Journal of Affective Disorders, 335, pg 484-492, https://doi.org/10.1016/j.jad.2023.04.141.
