Ból przewlekły definiuje się zazwyczaj jako ból utrzymujący się dłużej niż trzy miesiące, który dotyka miliony ludzi na całym świecie. Może przybierać różne formy, takie jak ból pooperacyjny, ból onkologiczny, ból ustno-twarzowy (obejmujący twarz i jamę ustną) oraz ból mięśniowo-szkieletowy (dotyczący kości, mięśni i ścięgien). Szczególnie trudnym rodzajem jest ból neuropatyczny, powstający w wyniku uszkodzenia lub dysfunkcji układu nerwowego. Ból neuropatyczny często objawia się jako uczucie pieczenia, kłucia lub porażenia prądem i może być spowodowany takimi stanami jak cukrzyca, półpasiec czy uszkodzenia nerwów. W odróżnieniu od innych rodzajów bólu słabo reaguje na standardowe leczenie, takie jak leki przeciwzapalne czy opioidy.
Leczenie bólu przewlekłego, zwłaszcza neuropatycznego, nadal stanowi złożone wyzwanie. Chociaż leki przeciwzapalne, takie jak ibuprofen czy aspiryna, mogą pomóc w przypadku łagodnego bólu, w cięższych przypadkach przynoszą ograniczoną ulgę. Wielu pacjentów musi sięgać po silniejsze leki, takie jak opioidy, jednak ryzyko uzależnienia i innych niekorzystnych działań niepożądanych sprawia, że ta opcja nie jest idealna. Wielu pacjentów znajduje się na rozdrożu, stając wobec nieskutecznego leczenia albo niebezpiecznych alternatyw.
Ketamina: obiecująca opcja w bólu neuropatycznym
Wyłaniającą się opcją w leczeniu bólu przewlekłego i neuropatycznego jest ketamina, tradycyjnie stosowana jako środek znieczulający. W ostatnich latach ketamina zyskała uwagę dzięki zdolności przynoszenia ulgi pacjentom cierpiącym na ból przewlekły niepodatny na leczenie. Mechanizm jej działania polega na blokowaniu receptorów N-metylo-D-asparaginianu (NMDA) w mózgu i rdzeniu kręgowym, które uczestniczą w odczuwaniu bólu i w pamięci.
Badania wykazały, że ketamina jest skuteczna, zwłaszcza gdy stosuje się ją w kontrolowanym środowisku klinicznym. W badaniu przeprowadzonym przez zespół Sigtermansa wzięło udział 60 osób z bólem przewlekłym. Połowa otrzymała infuzje ketaminy, a druga połowa placebo. Wyniki były znaczące: osoby, które otrzymały ketaminę, doświadczyły istotnego zmniejszenia bólu w pierwszym tygodniu, a ulga utrzymywała się do 12 tygodni. Niedawny przegląd piśmiennictwa wykazał również, że leczenie ketaminą może przynieść ulgę w bólu trwającą ponad 30 dni u osób z bólem neuropatycznym, choć na razie wydaje się, że niektóre rodzaje bólu neuropatycznego (jak złożony zespół bólu regionalnego) mogą reagować lepiej niż inne.
Ketamina a zdrowie psychiczne
Poza właściwościami łagodzącymi ból fizyczny ketamina okazała się również obiecująca w leczeniu psychologicznych skutków bólu przewlekłego. Zaburzenia zdrowia psychicznego, takie jak depresja i zespół stresu pourazowego (PTSD), często współwystępują z bólem przewlekłym. Badanie przeprowadzone przez zespół Keizera zwróciło uwagę na współwystępowanie PTSD i bólu przewlekłego, podkreślając wagę uwzględnienia zarówno fizycznych, jak i emocjonalnych aspektów tych stanów. Dlatego prawdopodobne jest, że terapeutyczne i przeciwbólowe działanie ketaminy można wzmocnić dzięki psychoterapii wspomaganej ketaminą (KAP), prowadzonej w nadzorowanym środowisku i połączonej ze wsparciem psychologicznym.
Psychodeliki a ból neuropatyczny: dowody
Oprócz ketaminy badacze analizują potencjał psychodelików w leczeniu bólu przewlekłego i neuropatycznego. Psychodeliki, takie jak psylocybina, LSD i MDMA, od dawna są piętnowane z powodu klasyfikacji jako substancje z Listy I (Schedule I), co oznacza, że uznaje się je za mające wysoki potencjał nadużywania i brak akceptowanego zastosowania medycznego. Jednak dowody wskazują, że potencjał nadużywania tych substancji jest w rzeczywistości mniejszy (4), a najnowsze badania sugerują, że psychodeliki mogłyby oferować innowacyjne mechanizmy łagodzenia bólu.
Choć badania są na wczesnym etapie, istnieją dowody, że psychodeliki mogą działać przeciwbólowo (łagodzić ból) w różnych rodzajach bólu, takich jak klasterowe bóle głowy, ból związany z nowotworem i ból kończyn. Na przykład badanie przeprowadzone przez Castellanos dokonało przeglądu dostępnych dowodów dotyczących terapii psychodelicznej i podkreśliło jej potencjał w zmniejszaniu wrażliwości na ból w tych stanach. Ponadto wykazano, że psychodeliki istotnie poprawiają zaburzenia psychiczne, takie jak depresja i PTSD, które często towarzyszą bólowi przewlekłemu.
Podsumowanie
Psychoterapia wspomagana ketaminą okazała się potężną opcją leczenia przewlekłego bólu neuropatycznego, dającą nadzieję pacjentom, którzy wyczerpali tradycyjne terapie. Jej zdolność do modulowania receptorów NMDA pozwala na znaczącą ulgę w bólu, a potencjał poprawy wyników w zakresie zdrowia psychicznego wzmacnia jej atrakcyjność. Ponadto jej efekty psychodeliczne mogą być potencjalnie przydatne w leczeniu problemów zdrowia psychicznego, które często nasilają ból, jeśli stosuje się je z odpowiednim towarzyszeniem terapeutycznym.
Psychodeliki, wciąż słabo zbadane, wykazują potencjał w leczeniu bólu przewlekłego, zwłaszcza w kontrolowanych warunkach terapeutycznych. W miarę jak stygmat otaczający te substancje będzie zanikał, a liczba badań rosła, mogą one stać się częścią szerszej strategii łagodzenia bólu i wspierania zdrowia psychicznego.
Wiele jeszcze pozostaje do odkrycia na temat samego bólu, ponieważ nowe i trwające badania ujawniają dotychczasowe niewiadome (jak różnice płciowe w odczuwaniu bólu), ale wydaje się jasne, że medycyna psychodeliczna, w połączeniu z jasnymi zasadami leczenia i odpowiednim wsparciem psychologicznym, ma potencjał, by poprawić życie osób cierpiących na ból przewlekły i neuropatyczny.
Bibliografia
- Sigtermans, M. J., et al. (2009). Ketamine produces effective and long-term pain relief in patients with complex regional pain syndrome type 1. Pain, 145(3), 304-311. https://journals.lww.com/pain/abstract/2009/10000/ketamine_produces_effective_and_long_term_pain.10.aspx
- Guimarães Pereira JE, Ferreira Gomes Pereira L, Mercante Linhares R, Darcy Alves Bersot C, Aslanidis T, Ashmawi HA. Efficacy and Safety of Ketamine in the Treatment of Neuropathic Pain: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Journal of Pain Research. 2022 Apr;Volume 15:1011–37.
- Keizer, K., et al. (2020). Chronic pain and PTSD: A co-occurring burden. Journal of Pain Research, 13, 2567-2579.
- Johnson MW, Griffiths RR, Hendricks PS, Henningfield JE. The abuse potential of medical psilocybin according to the 8 factors of the Controlled Substances Act. Neuropharmacology [Internet]. 2018 Nov;142(142):143–66. Available from: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0028390818302296?via%3Dihub
- Castellanos, D. (2020). The emerging use of psychedelics in chronic pain management: A review of current literature. Journal of Psychedelic Studies, 4(2), 1-10.
- Niesters, M., Martini, C., & Dahan, A. (2013). Ketamine for chronic pain: Risks and benefits. British Journal of Clinical Pharmacology, 77(2), 357-367. https://bpspubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/bcp.12094
- Kooijman, M., et al. (2023). Psychedelics in pain research: Challenges and future perspectives. Journal of Psychopharmacology, 37(3), 250-262.
- Stratton H, Lee G, Mahdi Dolatyari, Ghetti A, Cotta T, Mitchell S, et al. Nociceptors are functionally male or female: from mouse to monkey to man. Brain. 2024 Jun 3.
